آموزش مجازی چیست؟

تاریخ انتشار: سه شنبه ۱۳۹۹/۰۷/۰۱

کامپیوترهای شخصی و اینترنت باعث تغییر و تحول کل جهان و حوزه‌های مختلف شده است،فیسبوک، توئیتر، یوتیوب، اسکایپ و سایر رسانه‌های آنلاین به میلیون‌ها نفر در سرتاسر جهان اجازه می‌دهد تا تنها در عرض چند ثانیه عقاید خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند، این رسانه‌ها به همان اندازه که شایع هستند، از اهمیت نیز برخوردارند. 

اغلب مردم به این مسئله توجه نمی‌کنند که کامپیوترها و اینترنت چطور روش‌های یادگیری دانش‌آموزان و دانشجویان را تغییر داده‌اند. این روش آموزشی جدید آموزش مجازی نام گرفته است و باعث افزایش موفقیت‌های دانش‌آموزان، دسترسی به آموزش و مقرون به صرفه‌تر شدن مدارس می‌شود. 
به طور معمول وقتی صحبت از آموزش مجازی می‌شود، اکثریت آن را آموزش از طریق کامپیوتر تلقی می‌کنند. البته که این تفسیر صحیح است، اما ابعاد گسترده‌ای دارد. در این مقاله سعی شده تا تعاریف، ویژگی‌ها و برخی مزایای این نوع آموزش ارائه شود. ضمن اینکه اصطلاحات شایع برای آموزش مجازی معرفی شده و در هر کدام ابعاد متفاوتی از یادگیری و فرایند آموزش ارائه شده است. 

تعریفی جامع از آموزش مجازی 
آموزش مجازی یک تجربه یادگیری است که از طریق یک نرم‌افزار کامپیوتر و یا اینترنت در داخل یا خارج از تأسیسات یک آموزشگاه، مدرسه یا دانشگاه فراهم می‌شود. این نوع آموزش نیاز به حضور معلمان و دانش‌آموزان در یک کلاس درس را حذف یا به حداقل می‌رساند و معمولاً در یک فضای آنلاین یا مجازی انجام می‌شود. فعالیت‌های آموزشی به صورت آنلاین و از راه دور انجام می‌شود و در نتیجه معلم یا استاد و دانشجویان و دانش‌آموزان از نظر مکانی یا زمانی دور از یکدیگر قرار دارند. 

اصطلاحات شایع برای آموزش مجازی 
انواع و اصطلاحات متنوعی برای آموزش مجازی وجود دارد. این اصطلاحات به نظر مشابه می‌آیند، اما ابعاد متفاوت یادگیری و آموزش را نشان می‌دهند و می‌توانند به درک بهتر ماهیت آموزش مجازی کمک کنند. شایع‌ترین اصطلاحات عبارتند از: 

  • آموزش الکترونیک (E-learning) 
منظور از آموزش الکترونیک، استفاده از تکنولوژی‌های الکترونیک یا دیجیتال برای آموزش و یادگیری است. تمام یا بخشی از فعالیت‌های یادگیری به صورت آنلاین انجام می‌شود. این فعالیت‌ها همچنین می‌توانند از طریق رسانه‌های الکترونیک و بدون استفاده از اینترنت انجام شوند. ابزارهای دیجیتال فرایند یادگیری را تسهیل می‌کنند. دانشجویان می‌توانند یک دوره آموزشی متعلق به یک استاد را انتخاب کنند و در طول آموزش تنها با استاد در تماس هستند. به علاوه امکان دسترسی نامحدود به محتوای آموزش داده شده وجود دارد. 

  • آموزش آنلاین (Online learning)
آموزش آنلاین مربوط به تهیه محتوای الکترونیک بر روی یک کامپیوتر یا دستگاه همراه مانند تبلت است. این روش آموزشی شامل استفاده از اینترنت است، اما استفاده از مرورگر وب انتخابی است. آموزش آنلاین را می‌توان از طریق برنامه‌ها یا اپ‌ها انجام داد، این برنامه یا اپ بر روی دستگاه شخصی نصب می‌شود و می‌توانند به صورت آفلاین استفاده شوند. 

  • آموزش مجازی (Virtual Learning)
دستورالعمل‌ها و آموزش‌ها از طریق اینترنت، نرم‌افزار یا هر دو ارائه می‌شود. این نوع آموزش می‌تواند در داخل یا خارج از ساختمان مرکز آموزشی انجام شود و نیاز نیست معلم یا استاد حتماً در کلاس درس حضور داشته باشند. همان طور که قبلاً گفته شد با استفاده از یک نرم‌افزار یا یک برنامه آنلاین فرایند یادگیری انجام می‌شود. آموزش مجازی می‌تواند به صورت شخصی یا به صورت وب کنفرانس زنده (یا live) بین دانشجویان و استادان باشد. دانشجویان می‌توانند از راه دور به محتوای آموزشی و استاد دسترسی داشته باشند. هر دانشجو می‌تواند با دانشجوی دیگر و استاد به صورت آنلاین ارتباط داشته باشد. 

  • آموزش ترکیبی (Blended learning)
این نوع آموزش ترکیب آموزش مجازی و سنتی است. محتوای آموزشی باید دیجیتالی شده و به صوورت آنلاین در دسترس باشد. بنابراین دانشجویان یا دانش‌آموزان می‌توانند فرایند یادگیری را به لحاظ زمان، مکان، سرعت و روش یادگیری کنترل کنند. 
آموزش ترکیبی که گاهاً از آن به عنوان نوعی از آموزش مجازی یاد می‌شود، ترکیبی از کلاس درس و آموزش مجازی است. هدف از این نوع آموزش ارتقای یادگیری و بهبود روش آموزشی است. در صورتی که استاد یا معلم قصد دارد از منابع آنلاین و آموزش مجازی در کنار آموزش در کلاس درس استفاده کند باید محتوای آموزشی، نیاز دانشجویان، نتایج مد نظر، دسترسی دانشجویان به تکنولوژی و دانش دیجیتالی آن‌ها را در نظر بگیرد. سپس بهترین رویکرد را برای اهداف خود انتخاب کند. 

انواع آموزش مجازی 

  1. مبتنی بر کامپیوتر: آموزش توسط معلم یا استاد ارائه نمی‌شود، در عوض از طریق یک نرم‌افزار که بر روی یک کامپیوتریا سرور نصب شده ارائه می‌شود. این نرم‌افزار می‌تواند متناسب با نیازهای اختصاصی هر دانشجو تطبیق گردد. 
  2. مبتنی بر اینترنت: مشابه آموزش مجازی مبتنی بر کامپیوتر است، با این تفاوت که نرم‌افزار ارائه‌دهنده آموزش از طریق وب اجرا شده و در یک سرور راه دور ذخیره می‌شود. 
  3. استاد آنلاین: آموزش توسط یک معلم یا استاد ارائه می‌شود، اما این معلم یا استاد به صورت فیزیکی در کلاس درس حضور ندارد. در عوض معلم یا استاد از طریق اینترنت، رسانه‌ها، ویدئو آنلاین، انجمن‌های آنلاین، ایمیل و شبکه‌های پیام‌رسان فوری با دانش‌آموز یا دانشجو در تماس است. 
  4. آموزش ترکیبی: همان طور که قبلاً هم گفته شد در حقیقت ترکیبی از آموزش سنتی رو در رو که توسط معلم یا استاد کنترل می‌شود و آموزش‌ها از طریق کامپیوتر، اینترنت یا به صورت آنلاین و از راه دور توسط معلم یا استاد ارائه می‌شود. در عمل، آموزش از دو منبع: (1) معلم در کلاس درس سنتی، (2) یک نوع از آموزش‌های مجازی مذکور در فوق، تأمین می‌شود. 
  5. آموزش مجازی تسهیل شده: این نوع آموزش مجازی یک آموزش مبتنی بر کامپیوتر، اینترنت یا معلم آنلاین است که توسط یک تسهیل‌گر انسانی تکمیل می‌شود. این تسهیل‌گر، آموزش دانشجو را هدایت نمی‌کند، بلکه با ارائه آموزش خصوصی یا نظارت  بیشتر به فرایند یادگیری دانشجو کمک می‌کند. تسهیل‌گر می‌تواند در کنار دانشجو و به صورت حضوری باشد یا از راه دور از طریق وب یا سایر راه‌های ارتباط الکترونیک با دانشجو ارتباط برقرار کند. 

انواع دیگر از آموزش مجازی نیز وجود دارد که می‌توانند به صورت گروهی ارائه شوند 

  • آموزش آنلاین: هر نوع آموزشی که در اینترنت صورت گیرد را آموزش آنلاین تلقی می‌کنند. شامل آموزش مجازی مبتنی بر اینترنت، معلم آنلاین، ترکیبی و تسهیل شده است. این نوع آموزش شامل انواع آموزش مجازی مبتنی بر کامپیوتر نمی‌شود. 
  • آموزش آنلاین تمام وقت: این نوع آموزش مجازی شامل انواع آموزش سنتی و تسهیل شده نمی‌شود، در واقع هیچ نوع آموزش که نیاز به حضور فیزیکی داشته باشد. یک آموزش مبتنی بر اینترنت و از طریق معلم آنلاین است، گاهی شامل ارتباط زنده با معلمان یا اساتید نیز می‌شود. 
  • طی دهه گذشته آموزش مجازی در بسیاری از کشورهای جهان به ویژه در مدارس ابتدایی و دبیرستان شایع شده است. برآورد شده با توجه به گسترش اینترنت و شیوع استفاده از دستگاه‌های همراه و لپتاپ‌ها، در آینده نزدیک این نوع آموزش به یکی از متداول‌ترین روش‌های آموزشی تبدیل شود. 

ویژگی‌ها و مزایای مهم آموزش مجازی 

  • دسترسی از راه دور و نامحدود به خدمات آموزشی که می‌تواند به سرتاسر جهان ارائه شود
  • فرایند یادگیری منحصر به هر فرد که با توجه به سطح توانایی، نیازهای فردی و در سبک‌های یادگیری متفاوت ارائه می‌شود
  • محیط یادگیری امن و ایمن 
  • یادگیری انعطاف‌پذیر از نظر زمان، مکان و سرعت 
  • مقرون به صرفه بوده، باعث استفاده بهینه از زمان شده، به راحتی قابل مقایسه است و هزاران مزایای دیگر 

نتیجه اینکه 
آموزش مجازی ترکیبی از همه انواع و اصطلاحاتی است که به آن اشاره شد. این آموزش می‌تواند بر بسیاری از موانع محیط آموزشی فیزیکی مانند زمان و مکان غلبه کند. آموزش را در دسترس همه افراد در هر منطقه‌ای قرار دهد. معلمان به کمک آموزش مجازی می‌توانند به تعداد بیشتری از دانش‌آموزان آموزش دهند. شیوه‌های آموزشی را بهبود می‌بخشد و تکنیک‌های جدید آموزشی را به آموزش سنتی اضافه می‌کند و در نهایت یادگیری را اختصاصی‌تر و راحت‌تر خواهد کرد.